امروز بسیاری از رانندگان تهرانی زمان قابل توجهی از سفرهای روزانه خود را صرف یافتن جای پارک میکنند؛ موضوعی که علاوهبر افزایش ترافیک، مصرف سوخت، آلودگی هوا و استهلاک خودروها، نارضایتی گسترده شهروندان را نیز به همراه داشته است.
کارشناسان حوزه حملونقل شهری معتقدند تهران دیگر تنها با کمبود خیابان یا بزرگراه مواجه نیست، بلکه با کمبود فضای توقف خودرو روبهرو است. در بسیاری از مناطق تجاری، اداری، درمانی و حتی محلههای مسکونی، تعداد خودروها بهمراتب بیشتر از ظرفیت پارک موجود است و همین مساله خیابانها را به پارکینگهای روباز تبدیل کرده است. به اعتقاد متخصصان، اگر توسعه پارکینگهای طبقاتی همگام با رشد تعداد خودروها دنبال نشود، حتی اجرای طرحهای ترافیکی نیز نمیتواند مشکل تردد در پایتخت را بهطور کامل برطرف کند.
خیابانهایی که به پارکینگ تبدیل شدهاند
در بسیاری از مناطق تهران، خودروها ساعتها در حاشیه خیابان متوقف میشوند؛ موضوعی که بخش قابل توجهی از عرض معابر را اشغال کرده و ظرفیت عبور خودروها را کاهش میدهد. این وضعیت در مراکز خرید، بیمارستانها، مراکز خدماتی و محدودههای اداری بیش از سایر نقاط شهر به چشم میخورد.
توقف خودرو در حاشیه خیابان، اگرچه راهکاری موقت برای کمبود پارکینگ است، اما در عمل باعث کاهش سرعت حرکت خودروها، افزایش گرههای ترافیکی و ایجاد اختلال در تردد خودروهای امدادی و خدماتی میشود. در برخی خیابانها، دو ردیف پارک خودرو عملا مسیر عبور را به یک خط کاهش داده و روانی ترافیک را مختل کرده است.
هزینه پنهان جستوجوی جای پارک
یکی از پیامدهای کمتر دیدهشده کمبود پارکینگ، تردد اضافی خودروها برای یافتن فضای توقف است. رانندهای که چندین دقیقه در خیابانهای اطراف مقصد خود بهدنبال جای پارک میگردد، علاوهبر اتلاف وقت، سوخت بیشتری مصرف میکند و آلایندگی بیشتری نیز تولید میشود. کارشناسان حملونقل شهری معتقدند بخشی از ترافیک مراکز پرتردد تهران، نه به دلیل حجم سفرها، بلکه ناشی از خودروهایی است که تنها برای یافتن جای پارک در حال حرکت هستند. این ترددهای غیرضروری، هزینه اقتصادی قابل توجهی نیز بهشهر تحمیل میکند.
پارکینگهای طبقاتی؛ ضرورتی فراتر از یک پروژه عمرانی
در بسیاری از شهرهای بزرگ جهان، توسعه پارکینگهای طبقاتی بخشی از سیاستهای مدیریت ترافیک محسوب میشود. این پارکینگها علاوهبر افزایش ظرفیت توقف خودرو، از اشغال حاشیه خیابانها جلوگیری کرده و امکان استفاده بهتر از معابر را فراهم میکنند.
در تهران نیز توسعه پارکینگهای طبقاتی باید بهعنوان یک سرمایهگذاری زیرساختی دیده شود، نه صرفا یک پروژه ساختمانی. ایجاد این فضاها در اطراف ایستگاههای مترو، پایانههای حملونقل عمومی، مراکز تجاری، بیمارستانها و بافتهای پرتراکم میتواند نقش مهمی در کاهش ترافیک ایفا کند.
ظرفیت بخشخصوصی مغفول مانده است
با توجه به محدودیت منابع مالی شهرداریها، توسعه پارکینگهای طبقاتی بدون مشارکت بخشخصوصی دشوار خواهد بود. بسیاری از کارشناسان معتقدند باید زمینه سرمایهگذاری بخشخصوصی در ساخت و بهرهبرداری از پارکینگهای مکانیزه و طبقاتی تسهیل شود.
اعطای مشوقهای سرمایهگذاری، کاهش بروکراسی صدور مجوز، اختصاص زمینهای مناسب و تضمین بازگشت سرمایه میتواند انگیزه لازم را برای حضور سرمایهگذاران فراهم کند.
فناوری؛ راهکاری برای مدیریت پارکینگ
امروزه مدیریت پارکینگ تنها به ساخت فضای توقف محدود نمیشود؛ در بسیاری از شهرهای پیشرفته، سامانههای هوشمند ظرفیت پارکینگها را بهصورت لحظهای در اختیار رانندگان قرار میدهند و امکان رزرو یا پرداخت الکترونیکی نیز فراهم شده است.
اجرای چنین سامانههایی در تهران میتواند از ترددهای غیرضروری برای یافتن جای پارک جلوگیری کرده و بهرهوری پارکینگهای موجود را افزایش دهد.
الزام در پروژههای ساختمانی
یکی دیگر از چالشهای تهران، کمبود پارکینگ در ساختمانهای قدیمی و برخی پروژههای جدید است. در برخی مناطق، ظرفیت پارکینگ متناسب با تعداد واحدهای مسکونی یا تجاری پیشبینی نشده و همین مساله بار مضاعفی بر معابر شهری وارد کرده است. کارشناسان بر این باورند که بازنگری در ضوابط شهرسازی و نظارت دقیق بر تامین پارکینگ در پروژههای ساختمانی میتواند از تشدید این مشکل در سالهای آینده جلوگیری کند.
حملونقل عمومی و پارکینگ؛ مکمل یکدیگر
توسعه پارکینگهای طبقاتی نباید به معنای کاهش اهمیت حملونقل عمومی تلقی شود. برعکس، بسیاری از شهرهای موفق جهان، پارکینگهای بزرگ را در مجاورت ایستگاههای مترو و خطوط ریلی احداث کردهاند تا شهروندان خودروهای خود را در حاشیه شهر پارک کرده و ادامه مسیر را با وسایل حملونقل عمومی طی کنند. اجرای چنین الگویی در تهران نیز میتواند ضمن کاهش ورود خودروها به هسته مرکزی شهر، بهرهوری شبکه مترو و اتوبوسرانی را افزایش دهد.
پارکینگ؛ حلقه فراموششده مدیریت شهری
در سالهای گذشته تمرکز مدیریت شهری بیشتر بر توسعه بزرگراهها و اصلاح هندسی معابر بوده است؛ درحالی که تجربه شهرهای بزرگ نشان میدهد بدون تامین فضای کافی برای توقف خودرو، هیچ طرح ترافیکی به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.
افزایش تعداد خودروها، رشد مراکز تجاری، توسعه خدمات شهری و افزایش سفرهای روزانه، همگی ضرورت سرمایهگذاری در توسعه پارکینگهای طبقاتی را دوچندان کردهاند.
کمبود فضای پارک خودرو دیگر یک مشکل ساده برای رانندگان نیست، بلکه به یکی از عوامل موثر بر افزایش ترافیک، آلودگی هوا، اتلاف سوخت و کاهش کیفیت زندگی شهری تبدیل شده است. تهران امروز بیش از هر زمان دیگری به برنامهای جامع برای توسعه پارکینگهای طبقاتی و مکانیزه نیاز دارد؛ برنامهای که با مشارکت شهرداری، بخشخصوصی و بهرهگیری از فناوریهای نوین اجرا شود.
کارشناسان معتقدند توسعه پارکینگ نباید اقدامی مقطعی یا واکنشی باشد، بلکه باید همزمان با توسعه شهر، ساختوسازهای جدید و افزایش تعداد خودروها دنبال شود. در غیر این صورت، خیابانهای پایتخت همچنان نقش پارکینگ را ایفا خواهند کرد و هزینه این کمبود را شهروندان، محیطزیست و اقتصاد شهری خواهند پرداخت.
واقعیت آن است که مدیریت ترافیک تنها با ساخت بزرگراه و اعمال محدودیتهای تردد محقق نمیشود. تا زمانی که برای خودرویی که وارد شهر میشود، فضای مناسبی برای توقف پیشبینی نشود، بخش مهمی از ظرفیت معابر همچنان در اشغال خودروهای پارکشده باقی خواهد ماند. توسعه پارکینگهای طبقاتی، امروز دیگر یک انتخاب نیست؛ بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر برای آینده حملونقل پایتخت است.
